Bali, Deel 3

Gestrand op Bali… (Deel 1 van de Biorock Trilogie)

Ja, dat dan weer wel, maar niet zomaar een strand! Het team bevindt zich namelijk af en aan op het strand van Pemuteran, gelegen in het noordwesten van Bali. Een speciaal strand… want er lopen namelijk allemaal mysterieuze kabels de zee in… Jawel, er staat ook spanning op die dingen… maar gelukkig is het laagspanning en worden de toeristen dus niet zwart maar gewoon bruin, of desgewenst rood, zoals op elk ander strand.

Wat maakt deze plek zo speciaal? In Pemuteran bevindt zich het (tot nu toe) grootste Biorock project ter wereld… en het was in nood! Was, omdat het team het zo nodig vond hier een stokje voor te steken en gelukkig krabbelt het nu weer langzaam op (daarover lees je in Deel 2 meer). Maar hoe vind je nu zo’n Biorock project in nood? Toevallig weer in het Sarinande Hotel, de “Place” waar je interessante mensen ontmoet. Een willekeurige ochtend in juni, tijdens het ontbijt, zat daar een dame allenig te tafelen. En haar horloge verraadde dat ze van de zee hield… je bent niet voor niets duikert, je herkent zoiets meteen… met typenummer en al (dit is nl. verplicht als je bij een “zekere” groothandel in duikmaterialen wilt werken). We raakten aan de praat, natuurlijk ging het over de gemeenschappelijke interesse: duiken.





Heel toevallig (?) liep het gesprek uit op een project waarbij duiken zeker als één van de onmisbare vaardigheden van de medewerkers genoemd mag worden. De dame, welke luistert naar de naam Rani, bleek één van de founders van het inmiddels al bijna acht jaar bestaande Biorock project in Pemuteran te zijn. Niet dat ze daardoor vrolijker ging kijken ofzo… ze zag er namelijk nogal moe uit. Ook de manier waarop ze over het project vertelde liet “mixed emotions” doorschemeren… wat kon dan toch het probleem zijn?

Het zou natuurlijk te eenvoudig zijn om dat even in 1 verhaal op deze weblog uit te leggen… dus hoogstwaarschijnlijk is dit deel 1 van een tril(ler)ogie... Vooruit dan maar, want we hebben jullie dan ook wel errug lang laten wachten!

Toen Bali in de crisis tijdens het einde van de 90er jaren een toevluchtsoord werd voor de straatarme bevolking van de omliggende eilanden was er een groot tekort aan voedsel. De rijst werd 5 maal zo duur en waar kon men in godsnaam terecht voor eten… natuurlijk: de zee! Maar helaas werd de vis niet op traditionele wijze verkregen. Aangemoedigd door de Indonesische autoriteiten werd er op een ongeëvenaarde wijze met bomvissen aangevangen. De impact op de riffen was dermate destructief dat in een zeer korte periode de duizenden jaren oude koraalriffen ten dode waren opgeschreven. De eens zo mooie onderwater landschappen waren veranderd in een slagveld. Toen in 1998 El Niño hier nog een schepje bovenop deed d.m.v. het opwarmen van de zee, wat het zogenaamde “Coral Bleeching” tot gevolg had, was het leed niet meer te overzien. Complete ecosystemen werden moeder aarde in korte tijd ontnomen…

Rani dook in de jaren voorafgaand aan deze gruwelen veelvuldig in dit gebied en heeft daar mooie herinneringen aan (vastgelegd op video). Het was haar favoriete duikgebied en om het letterlijk in rook te zien opgaan was een nachtmerrie. Toen er op een moment geen einde leek te komen aan de misère, kwam het lot haar te hulp. Op het strand van Pemuteran kwam zij een zonderlinge man tegen die bezig was om bouwwerken van betonijzer in het water te laten afzinken… deze man was Prof. Wolf Hilbertz. Wolf Hilbertz was* professor in architectuur en de uitvinder van wat later het Biorock-proces zou gaan heten. “Mede” omdat zijn business partner Thomas J. Goreau de andere belangrijke schakel van het illustere Biorock-duo is. Thomas J. Goreau stamt uit een wereldbefaamd geslacht van pioniers in marine biologie (type die naam maar eens in Google… alléén als je ff de tijd hebt).

*Helaas hebben wij Wolf zelf niet kunnen ontmoeten, tijdens zijn laatste verblijf in Bali is hij gerepatrieerd naar Duitsland alwaar kanker door bijna zijn gehele lichaam werd vastgesteld. Wolf heeft een kort ziekbed gehad en is vredig ingeslapen…hieronder het bericht zoals te lezen op de website van de Global Coral Reef Alliance:





Wolf Hilbertz Passes Away
With great sadness I must tell you that our dear colleague, Wolf Hilbertz, died on August 11 2007. He became sick in Dubai, but recovered and returned to Bali in order to photograph the Biorock project, where he was stricken again. He was then airlifted to Germany where he was diagnosed with terminal cancer that had spread from his lungs to his kidneys and liver. He passed away peacefully and without pain. Wolf was an inspiring pioneer of new technologies in architecture and marine habitat restoration. Although we can never replace him, now it is up to all of us to see that his work is carried on.

Een volledige technische uitleg van het Biorock proces wordt in dit verhaal misschien een beetje teveel en we verwijzen (voor de fanaten) in de sectie “links” op deze blog nog naar een aantal websites met technische info.

Biorock™ in het kort…
Het “Mineral Accretion Process” (het “aangroeien” van mineralen) werd eigenlijk ontwikkeld door Wolf Hilbertz om te voorzien in alternatieve bouwmaterialen (door Wolf zelf ook wel omschreven als “living architecture”). Hij en Thomas J. Goreau van ”The Global Coral Reef Alliance” ontwikkelden in een later stadium een toepassing van deze techniek voor het herstellen van riffen en kustbescherming.





Op onderwater geplaatste structuren van geleidend materiaal (in de meeste gevallen het overal verkrijgbare betonijzer) wordt de negatieve pool van een gelijkstroomvoeding aangesloten. De positieve pool wordt aangesloten op een z.g.n. “mesh grid” van titanium (ziet eruit als een soort kippengaas…allenig een tikkie duurder). De laagspanning is volledig veilig voor zwemmers en duikers. De stroom die loopt tussen de structuren (kathodes -) en de “mesh grids” (anodes +) zorgt ervoor dat mineralen opgelost in zeewater zich afzetten op de structuren. Tijdens dit proces wordt kalksteen (CaCO3) gevormd. Koralen hechten op kalksteen en groeien sneller. Het lijkt erop dat “Biorock koralen” meer resistent zijn tegen “bleeching” en temperatuurveranderingen. Het kan voorkomen dat koralen 3 tot 5 maal sneller groeien met behulp van deze techniek.





Wat gebeurde er na de ontmoeting op het strand?
Aangespoord door haar liefde voor Bali en diens bewoners kwam Rani op het idee om voor het Taman Sari Resort een groot Coral Conservation project te bouwen d.m.v. het toepassen van Biorock. Tezamen met haar partner in zaken Bapak Agung Prana, een Balinees edelman, besloot ze om Wolf Hilbertz en Thomas Goreau opdracht te geven een begin te maken met de bouw van structuren. Een en ander vond plaats rond het jaar 2002. En nadien zijn er in etappes alleen nog maar meer structuren bijgekomen. Bijna alle werkzaamheden zijn bekostigd met private gelden en af en toe een gulle donatie. Ook waren er bevriende families afkomstig uit diverse windstreken die wel een structuur wilden sponsoren en als dank werd de structuur dan d.m.v. een plaquette naar hen vernoemd. Verder werden er nog inkomsten verkregen d.m.v. het organiseren van Biorock Workshops. Veel van deze workshops hebben geleid tot het vervaardigen van nog meer Biorock structuren. Dit is heel beknopt wat er over een periode van ongeveer 7 jaar is gebeurd. Een bijna 100% volledige uitleg wordt gegeven in de film “Reef Reborn…into the Unseen World” gefilmd in 2002 door Michael Balson en geproduceerd door Natural History New Zealand. Voor geïnteresseerden: de film is niet te downloaden… maar via de Sateh Pers kun je er wel achter komen waar in Nederland (lees: Den Haag) zich exemplaren van deze 52 minuten durende documantaire bevinden…. en misschien op speciaal verzoek te verkrijgen zijn…

Wat ging er dan mis?
Zo’n vreselijk omvangrijk project groeit ongezien uit zijn jasje en wanneer er geen enkel gestructureerd onderhoudsschema voorhanden is, slaat het noodlot ongenadig toe. Dit is overigens geen mening maar berust op keiharde feiten… je weet, het team ambieert geen slap geouwehoer… beter erkennen hoe het zit en er dan vervolgens het beste van proberen te maken.








Wat was dan ons plan?
Aangespoord door het laatste stukje hoop in de ogen van Rani en geïnspireerd door de film “Reef Reborn” begonnen de radertjes te lopen. Het probleem was geld en hoe eraan te komen. 7 Awards waren al aan het project toegewezen en talloze (wetenschappelijke) rapporten en verzoeken vonden hun weg naar even talloze internationale organisaties…nul op rekest…daar kwam het zo ongeveer op neer. Nu moet gezegd dat als je niet het juiste keyword, de juiste persoon op het juiste moment, zonnestand en wijnjaar exact met elkaar combineert dan is het bovenstaande meestal de uitkomst. Dus “waarom niet eenvoudig?”, dachten een paar Bintang drinkende vrienden uit respectievelijk Zoetermeer en Den Haag? Een aantal consumpties later was het idee geboren… de Biorock Tag. De bedoeling: een eenvoudig souvenir introduceren voor de bezoekers van Pemuteran Bay. Leuk voor de duikers om aan het trimvest te hangen, voor de snorkelaars aan de snorkelbag en natuurlijk voor de rest van de bezoekers als een niet te missen “Wannahave uit Bali”. Dit was de opzet en we waren ervan overtuigd dat het dé oplossing was om op korte termijn geld binnen te halen voor het, in vervallen staat verkerende, (grootste) Biorock project ter wereld.

Hoe werd het plan ontvangen?
Eerst onder de aandacht gebracht van Rani die in al haar vermoeidheid het idee een wazige blik gunde… niet negatief bedoeld, maar na een aantal jaren tegenslag kun je eigenlijk niets anders verwachten… en dan door Nederlanders? Gekker mot het niet worden! Maar zoals we al zeiden, het was niet vanuit een negatief oogpunt dat ze argwanend was, ze had al het een en ander meegemaakt… wij dachten: “WIE NIET?”





Actie dan maar!
Aangespoord door onszelf en vrienden betraden we het traject van Research & Development, een dure term voor het in elkaar knallen van een product. Leverancier zoeken (bij voorkeur betrouwbaar), financiering en natuurlijk vervolgens de eerste samples bestellen… Reuze spannend allemaal. Het kon natuurlijk niet direct allemaal goed gaan maar voor Indonesische begrippen ging het SDT (lang geleden deze term? Super de Top). Na een drietal samples werd het tijd om naar Pemuteran af te reizen om een en ander te gaan bespreken met de verantwoordelijke/betrokken personen aldaar.

Hoe gaat dat in zijn werk?
Die mensen kenden we natuurlijk nog niet; hotel en resort uitbaters, duikoperators (je weet wel… voor de connaisseurs) allemaal hebben ze natuurlijk oog voor hun eigen voortuintje… als dat maar gemaaid is. Maar fantesmik loopt ook al een tijdje mee en kan zich derhalve redelijk goed neutraal opstellen… als het echt moet.

We hebben ervoor gekozen om eerst de individuele ondernemers te peilen en hun mening te vragen over ons idee. Na alléén maar positieve ervaringen hebben we het besluit genomen om de partijen bij elkaar te brengen. Na een keer of driehonderd de duikoperators te zijn afgelopen (door het mulle zand) is het uiteindelijk gelukt om een zeer selecte vergadering te beleggen met in eerste instantie een drietal duikoperateurs… daar zit je dan.

Uitleggen wat de bedoeling is, dat hadden we snel voor elkaar. Door het individueel voorstomen van de “duikbazen” was het in de vergadering snel bekeken en het voorstel om de tags op voorhand te betalen was voor de aanwezigen geen enkel probleem. De eerste 260 tags vonden hun weg naar de duikshops en het project was “airborne”. De duikshops betalen voor de tags hetzelfde bedrag als waarvoor zij deze weer aanbieden aan de klant dus er zit geen winst aanvast. Maar het betekent ook dat ze er zoals voorheen geen geld aan verlíezen, het “project” komt niet meer “vragen” om donaties in geld… dit wordt nu tenslotte gecreëerd door de merchandise en hiervoor was een ieder wel in.





Inmiddels kunnen we verklappen dat van de eerste batch van 1000 tags er al reeds meer dan 500 in roulatie zijn. Dit alles gebeurde in een tijd die in Pemuteran gezien wordt als het laagseizoen en dus kunnen we stellen dat het alleen nog maar beter kan worden. In opvolging van dit succesje hebben we in alle wijsheid besloten de volgende 1000 “rondjes” maar alvast te bestellen… je kunt nooit weten en de Kerst staat voor de deur tezamen met de bijbehorende toeristen! En niet alléén tags! Momenteel word gewerkt aan samples voor de welbekende keycords en sleutelhangers… wellicht ook in een later stadium in het N.S.C. (Nederlandse Sateh Circuit) verkrijgbaar?





Voor zover deel 1 van 3, nu is het voor ons tijd om te gaan werken aan het vervolg en we beloven dat dit niet zo lang op zich laat wachten als het eerste…

Belofte maakt schuld… én veroorzaakt slaaptekort!

fantesmik