Vanuit Battembong naar Phnom Penh…

De twee meest beruchte plekken van Cambodja bevinden zich in en rond Phnom Penh, de hoofdstad. Laten we eerst het geheugen opfrissen: in 1975 greep de Khmer Rouge onder leiding van Pol Pot de macht in Cambodja. Dit tijdstip staat ook bekend als “het jaar nul”. Alles moest wijken voor een ideale agrarische coöperatie geschoeid op de Maoïstische leer. Voorop stond het verbannen en afschaffen van kennis, geld, en documentatie zoals boeken, cartografie etc. Vreemd genoeg was de Khmer Rouge zelf wel begaan met het archiveren van de bereikte resultaten wat blijkt uit een nauwkeurige verslaglegging van alle door hen verrichtte wreedheden.





Voorbeelden hiervan zijn te vinden in de voormalige High School (nu het Tuol Sleng Museum in Phnom Penh) welke in gebruik werd genomen als gevangenis, beter bekend als S-21 wat staat voor Security Prison 21. Dit is de eerste van de twee beruchte plekken die we wilden bezoeken. Het is onbeschrijfbaar wat hier gebeurd is. Gevangenen, of beter: mogelijke tegenstanders van het regime werden bij binnenkomst voorzien van een nummer en hierna gefotografeerd. Als de gevangene geen bovenkleding aan had, werd het nummer met een speld in de huid “bevestigd”. Tegenstander van het regime was je trouwens al snel, want als je gestudeerd had pastte je niet in de nieuwe “coöperatie” en vormde je een bedreiging of was je een mogelijke spion. Enkele op dat moment in Cambodja aanwezige buitenlandse journalisten werden hier ook opgesloten en vonden de dood. Gevangenen werden bewaakt door jonge Khmer Rouge rekruten die streng en veelal op een sadistische manier toezicht hielden. Gevangenen mochten niet praten en/of bewegen zonder voorafgaande toestemming. Als je dat toch deed kreeg je met de knuppel of minimaal 5 elektrische schokken. Naar de wc gaan was er ook niet bij. Als je toestemming kreeg om een grote boodschap te doen, dan mocht dit in een munitiekistje. Het hield overigens niet veel in gezien de zeer karige hoeveelheid waterige rijstpap die aan de gevangenen werd verstrekt.
Om het eten werd ook gevochten en als gevolg deelden de bewakers dan weer klappen uit. Vaak werd het eten dan weer afgepakt en had niemand te eten. Er werd ook aan de lopende band gemarteld. Voormalige bewakers vertellen in een documentaire dat dit in 3 gradaties ging: de eerste was slechts door te slaan en te schoppen een bekentenis uit iemand te krijgen, bij de 2e werd er elektriciteit en/of water gebruikt en de laatste methode (een mix van gruwelijkheden) overleefden de meeste niet. Als een gevangene overleed werd dit gedocumenteerd d.m.v. foto’s en geschrift. In voormalig S-21 hangen die foto’s: bizar. De rapporten vertelden overigens niet dat de doodsoorzaak marteling was maar vermeldden uitputting of dysenterie… Slechts zeven mensen overleefden de gruwelijkheden van S-21… Negen gevangenen werden dood en zwaar verminkt aangetroffen op de bedden waarop zij gemarteld werden, foto’s in de desbetreffende ruimten getuigen hiervan. Deze negen liggen begraven op de binnenplaats van het complex.











Bijna alle gevangenen van S-21 zijn systematisch met trucks weggevoerd en op de beruchte Killing Fields van Choeung Ek geëxecuteerd. Choeung Ek behoorde bij S-21. Mannen, vrouwen, ouderen, kinderen en baby’s zijn hier, zoals de Khmer Rouge het bij voorkeur noemde “vernietigd”. Wanneer de bewakers de aanvoer van soms driehonderd gevangen per dag niet konden “verwerken” brachten zij de gevangenen onder in een soort schuur. Een gebouw waarin geen daglicht doordrong doordat er dubbele wanden werden toegepast. De volwassen gevangenen werden aan de rand van massagraven geblinddoekt op hun knieën gedwongen en vervolgens in de nek of op de schedel geslagen. Kogels werden maar spaarzaam toegepast, die kostten namelijk geld. Eenmaal over de rand gevallen en in de kuil beland werd hen, wanneer ze nog leefden, de nek doorgesneden. Voor hen die geluk hadden volgde de dood direct. Sommigen bleven onverhoopt in leven en vonden de dood door DDT wat door de Khmer Rouge over de lijken werd gestrooid om deze sneller te laten ontbinden. Tussen de massagraven werd gebruik gemaakt van grote luidsprekers waaruit hard geluid voortkwam, deze waren bedoeld om het gekreun van de slachtoffers te overstemmen. Op de Killing Fields is een boom te vinden waar baby’s en jonge kinderen de dood vonden. Zij werden door de bewakers tegen de boom doodgeslagen. Hierna verdwenen ook zij in een massagraf. Veel van de massagraven zijn geruimd maar er zijn er ook die nog onaangetast blijven. Voor al diegenen die hier de dood vonden is een Memorial Stupa opgericht met hierin bijna 9000 schedels en overblijfselen van kleding tentoongesteld …hopelijk vinden ze hier rust.













Het Khmer Rouge regime heeft van 1975 tot 1979 een schrikbewind kunnen voeren, maar erg genoeg heeft de internationale gemeenschap ertoe bijgedragen dat de restanten van dit regime, in de vorm van veel guerrilla milities, door konden gaan tot in 1998. Momenteel is er nog geen zicht op berechting van de nog in leven zijnde leiders van het regime. Er is weliswaar een KR tribunaal in het leven geroepen maar zij boeken slechts kleine successen. Een en ander is het gevolg van de betrokkenheid van menig hoge official in dit land, bijna allen hebben op de een of andere manier banden met het oude regime. Het ligt dan ook voor de hand dat sommigen (lees: leden van de regering) er niet op zitten te wachten dat alles in een stroomversnelling geraakt. Bovendien zijn er inmiddels een aantal KR leiders op natuurlijke wijze overleden.

De dood van Pol Pot op 15 april 1998 is tot vandaag nog steeds een mysterie…hij kan niet meer berecht worden. Zijn lichaam is zonder enige vorm van autopsie gecremeerd en vele Cambodjanen zetten hier dan ook vraagtekens bij. De vergevingsgezindheid van het Cambodjaanse volk is verbazingwekkend voor ons als Europeanen. Als overwegend Buddhist vindt zij dat de gewezen leiders en hoge officieren zich moeten verontschuldigen. Dit zou veel Cambodjanen al heel veel helpen bij het verwerkingsproces. Een verwerkingsproces wat tot op de dag van vandaag nog steeds speelt… Wie je ook spreekt, iedereen heeft wel iemand verloren. Toch moet het mogelijk zijn om tot rechtspraak te komen, hoe je er ook over denkt, genocide is iets wat niet zou mogen bestaan.

Voor verdere info: zie de links onder de vlag van Cambodja.